468 - منظور از اينكه نزاع در دلالت داشتن جملات مثل جملهء شرطيّه بر مفهوم بوده چيست ؟ ( كما انّه لا نزاع . . . القرائن الخاصّة ) ج : مىفرمايد : همان‌طور كه گفتيم ؛ مقصود از نزاع در حجّيّت مفهوم ، نزاع در اصل وجود مفهوم براى جملات بوده ، بنابراين ، جملاتى كه ظهور در مفهوم دارند از موضع نزاع خارج است . همچنين بايد گفت ؛ مقصود از نزاع در دلالت داشتن بعضى از جملات بر مفهوم و يا دلالت نداشتن آنها در وقتى نيست كه قرينه باشد بر وجود مفهوم يا بر عدم مفهوم بلكه اين دو صورت نيز از محلّ نزاع خارج است . « 1 » بنابراين ، محلّ نزاع در نوع جملاتى بوده كه خالى از قرينه مىباشند . مثلا بحث در نوع جملات شرطيّه است كه جملهء شرطيّه وقتى مجرّد از قرينهء خاصّه بر وجود يا عدم وجود مفهوم باشد آيا مفهوم دارد يا نه ؟

--> ( 1 ) - يعنى نزاع در دلالت جملات بر مفهوم در جايى كه قرينهء خارجيّه موجود است بر وجود مفهوم براى فلان جمله شرطيّه نيست . مثل « للّه على النّاس حجّ البيت ان استطاعوا » كه قرينه خارجيّه داريم بر اينكه اين جملهء شرطيّه مفهوم دارد و آن اينكه حجّ ، واجب نيست در صورت عدم استطاعت . زيرا اگر با عدم استطاعت ، حجّ ، واجب باشد ، تكليف به محال لازم مىآيد . و يا مثل « ان كان هذا انسانا كان حيوانا » قرينه وجود دارد بر عدم مفهوم . يعنى اين‌طور نيست كه « ان لم يكن انسانا ، لم يكن حيوانا » زيرا از انتفاى اخصّ ( انسانيّت ) انتفاى اعمّ « حيوانيّت » لازم نمىآيد . « قوانين الاصول 1 / 172 » .